Gezag

Als u gezag heeft over een kind, bent u verantwoordelijk voor zijn verzorging en opvoeding. Ook bent u de wettelijke vertegenwoordiger. In Nederland staat iedereen onder de achttien jaar volgens de wet onder gezag. U kunt ouderlijk gezag, gezamenlijk gezag of voogdij hebben.

Ouderlijk gezag

Ouderlijk gezag is gezag dat wordt uitgeoefend door twee ouders of door één ouder. Bij twee ouders heet dit gezamenlijk ouderlijk gezag. De ouders kunnen gehuwd zijn, een geregistreerd partnerschap hebben of ongehuwd zijn.

Een ongehuwde meerderjarige moeder krijgt automatisch het gezag over haar kind, als ze bevoegd tot gezag is. Zij heeft dit direct vanaf de geboorte van het kind. Ouders die niet met elkaar zijn getrouwd of een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan, kunnen samen het gezag uitoefenen. Hiervoor moet een verzoek bij de griffie van de rechtbank worden ingediend. Op de website www.rechtspraak.nl kunnen ouders dit regelen met behulp van hun Dig-Id code of het formulier gebruiken dat door de Rechtspraak beschikbaar is gesteld.

Nadat het verzoek is ingediend krijgen ouders automatisch bericht van de Rechtbank dat de aantekening in het gezagsregister heeft plaatsgevonden.

Gezamenlijk gezag

Ouderlijk gezag huwelijk

Ouders die getrouwd zijn hebben automatisch samen het ouderlijk gezag over de kinderen die binnen het huwelijk worden geboren. Als ouders na de geboorte van het kind in het huwelijk treden ontstaat ook automatisch, van rechtswege het gezamenlijk ouderlijk gezag, als de man het kind heeft erkend. Ook na een scheiding blijven de ouders het gezamenlijk gezag uitoefenen.

Ouderlijk gezag geregistreerd partnerschap

Ouders die een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan, hebben automatisch samen het ouderlijk gezag over de kinderen die binnen het partnerschap worden geboren.

 

Ouderlijk gezag uitgeoefend door ouder en een niet-ouder krachtens een rechterlijke beslissing

Gezamenlijk gezag kan worden uitgeoefend door een ouder en een niet-ouder. Dit kan bijvoorbeeld de vriend of vriendin zijn waarmee de ouder samen het kind verzorgt en opvoedt. Deze vorm van gezag moet worden aangevraagd via de rechter, er zijn hier wel voorwaarden aan verbonden. Gezamenlijk gezag door een ouder en een niet-ouder is gelijkwaardig aan gezamenlijk ouderlijk gezag: het gezag van de niet-ouder weegt even zwaar als het gezag van de ouder. Ze hebben dezelfde rechten en plichten. Als het gezamenlijk gezag is beëindigd, blijft de niet-ouder onderhoudsplichtig, zolang het gezamenlijk gezag heeft geduurd. Wordt het gezamenlijk gezag bijvoorbeeld na vijf jaar beëindigd, dan is de niet-ouder daarna nog vijf jaar verplicht het kind te onderhouden. In uitzonderingsgevallen kan de rechter een langere periode vaststellen. De onderhoudsplicht duurt uiterlijk totdat het kind 21 jaar wordt. Voor meer informatie zie Alimentatie.

Voogdij

Voogdij is gezag over minderjarige kinderen dat niet door de ouders wordt uitgeoefend, maar door iemand anders.

Rechten en plichten bij gezag

Mensen die gezag uitoefenen over een minderjarig kind hebben een aantal rechten en plichten. Degene die het gezag uitoefent:

  • is verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van het kind. Dit betekent dat hij moet zorgen voor onderdak, voeding en kleding, maar bijvoorbeeld ook voor onderwijs en medische behandeling;
  • is de wettelijke vertegenwoordiger van het kind. Minderjarige kinderen mogen vaak niet zelfstandig officiële handelingen verrichten, zoals een handtekening zetten of het voeren van een gerechtelijke procedure. Degene die het gezag uitoefent doet dit dan voor of namens het kind. De wettelijke vertegenwoordiger is vaak ook wettelijk aansprakelijk voor het doen en laten van het kind.
  • beheert het vermogen van het kind;
  • is onderhoudsplichtig. Ouders, met of zonder gezag, blijven onderhoudsplichtig tot het kind 21 jaar wordt. Voor een niet-ouder met gezag duurt de onderhoudsplicht zo lang als het gezamenlijk gezag geduurd heeft.

Bevoegdheid om gezag uit te oefenen

U bent bevoegd om gezag uit te oefenen, als u:

  • achttien jaar of ouder bent;
  • niet onder curatele staat;
  • Niet aan een geestelijke stoornis lijdt.


Zestien of zeventien jaar

Bent u zestien of zeventien jaar, dan kunt u als minderjarige moeder een verzoek laten indienen bij de kinderrechter om u meerderjarig te verklaren, zodat u het gezag over uw kind kunt krijgen.

Minderjarige man

Een minderjarige man is niet bevoegd het gezag over zijn kind uit te oefenen en kan zich niet meerderjarig laten verklaren. Wanneer de minderjarige moeder niet het gezag heeft over het kind, moet een voogd worden benoemd. Een minderjarige man van zestien of zeventien jaar is wel bevoegd het kind te erkennen.

Gezag bij curatele

Wanneer de ouders het gezag gezamenlijk uitoefenen en een van de ouders wordt onder curatele gesteld, wordt het gezag voortaan door de andere ouder uitgeoefend. Als de rechter vreest dat de belangen van het kind hierdoor verwaarloosd worden, benoemt hij een voogd. Een kind krijgt altijd een voogd als beide ouders onder curatele staan.

Gezagsregister

Als het gezag via de rechter is gekregen, maakt de griffier een aantekening in het gezagsregister. Hierin staan de beslissingen van de rechter over het gezag. Iedere rechtbank, sector familie, heeft een register. Het register vermeldt niet wie automatisch het gezag heeft gekregen bij bijvoorbeeld een huwelijk.